Bodemgoud

Doelstellingen

In de gemeentes Pelt, Peer en Hamont-Achel zullen langdurige valorisatieketens worden opgezet voor de beheerresten afkomstig uit het lokale houtkantenbeheer. De houtsnippers zullen ingezet worden als bodemverbeteraar, om zo het koolstofgehalte en de waterretentiecapaciteit op landbouwpercelen te verhogen. Deze houtsnippers zullen na een bodemscan gradueel worden toegediend op minimaal zes percelen. Daarnaast zal ook ingezet worden op het verhogen van de landschapskwaliteit van de aanwezige houtkanten. Via kennisdeling worden de landbouwers geïnformeerd over de valorisatieketens en het toepassen van houtsnippers als bodemverbeteraar.

Bij het afzetten van een houtkant komt een grote hoeveelheid biomassa vrij. De snoeiresten zijn vaak niet geschikt voor hoogwaardige verwerking (grondstof voor nieuwe materia­len) en worden meestal als afval­stroom behandeld. Door het vrijgekomen hout te hakselen, worden houtsnippers verkregen die verschillende toepassingen kunnen krijgen. Zo kunnen deze in de landbouw duurzaam ingezet worden als bodemverbeteraar.

Waarom houtsnippers toedienen

Het gebruik van houtsnippers als bodemverbeteraar kan de landbouw heel wat kansen en voordelen bieden. Door hun hoge gehalte aan resistent organisch materiaal (hoge C/N, >30) zijn houtsnippers ideaal om de stabiele organische stof in de bodem op termijn te verhogen. Dat is van groot belang, aangezien het water­vasthoudend vermogen toeneemt naarmate er meer organische stof in de bodem zit. Dat zorgt ook voor een betere weerbaarheid tegen extreme weersomstandigheden, zoals droogte of hevige regenval en vertaalt zich in een stabielere gewasproductie. De hoge C/N verhouding kan voor een tijdelijke vastlegging van stikstof (immobi­lisatie) zorgen.

Het inwerken van houtsnippers is een investering voor de toekomst van uw bodem

Ook in de strijd tegen klimaatopwarming kan deze techniek een grote rol spelen. Door het vastleggen van koolstof in de bodem via gerichte maatregelen, zoals meer organisch materiaal aanvoeren, kunnen boeren een deel van de oplossing vormen. In de bodem zit immers dubbel zoveel CO₂ opgeslagen dan in de atmosfeer. Op die manier biedt koolstofopslag in landbouwbodems niet alleen voordelen voor de landbouw, maar ook voor de maatschappij als mitigerende maatregel.

Tips voor in de praktijk

• Dien houtsnippers in het najaar toe, dit om gewasopkomst en begingroei van de volgende teelt niet in het gedrang te brengen. Hou er rekening mee dat vlinderbloemige groenbedekkers tijdig moeten gezaaid worden om het gewenste effect te hebben. Bij een te late zaai na bv. maïs of aardappelen komen ze niet voldoende tot ontwikkeling.
• Het wordt aanbevolen om de 5 jaar zo’n 10 à 15 ton/ha toe te dienen. Het uitrijden gebeurt met een mestverspreider met strooitafel en schijven. Werk deze oppervlakkig in (bovenste 5 tot 10 cm).
• Controleer de N-beschikbaarheid in de bodem in het volgende voorjaar door middel van een N-indexontleding om na te gaan of extra N-bemesting nodig is. Indien een hogere bemesting nodig blijkt, hou er dan rekening mee dat deze niet altijd kan ingevuld worden omwille van bemestingsnormen binnen het mestdecreet.
• Om stikstofimmobilisatie te ondervangen, kan je de houtsnippers mengen met compost, stalmest of de houtsnippers tijdelijk inkuilen (Bokashi techniek) en later inwerken.

Aandachtspunten wetgeving

Houtsnippers mogen op actieve landbouwbodems ingewerkt worden indien ze aan enkele voorwaarden voldoen zoals:

• Organische stofgehalte min. 80% op droge stof
• Koolstof-stikstofverhouding (C/N) min. 50
• Koolstof-fosforverhouding (C/P) min. 500
• Deze analyse moet enkel voorgelegd worden bij eventuele controle. De volledige voorwaarden waaraan de houtsnippers moeten voldoen, zijn terug te vinden in VLAREMA 2.3.3.5. 1. Bij een oppervlakte onder 1ha, dien je 1 staal per 40m³ snippers te nemen. Bij een oppervlakte boven 1ha, volstaat 1 staal per 100m³ snippers.

Logistiek en kostenintensief

Het snoeien van houtkanten en verhakselen tot bruikbaar materiaal is de grootste kost. Bovendien is dit heel variabel, afhankelijk van het beschikbare hout (type houtkant, type bomen, bereikbaarheid, talud, …) en de gebruikte materialen (kettingzaag, velkop, type hakselaar, …). Het is dan ook onmogelijk om hier een algemene inschatting te maken. Na het snoeien van de houtkanten dienen de houtsnippers opgeslagen te worden tot het daaropvolgende najaar wanneer de snippers ingewerkt kunnen worden. Het uitrijden van de houtsnippers gebeurt met een mestverspreider, maar gaat omwille van de dikte van de snippers aan een traag tempo om een uniforme verspreiding te bekomen.

Ondersteuning

Het inwerken van houtsnippers is als éénjarige ecoregeling opgeno­men in het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid onder de actie ‘Verhogen organische koolstofgehalte van bouwland’ voor minstens 10 ton/ha eenmaal per vijf jaar aangevoerd op een perceel.

Restfractie energetische valorisatie

Bij het zeven van houtsnippers voor energetische valorisatie (bio­massaverbranding) kan er een reststroom ontstaan van kleine houtsnippers die niet geschikt zijn voor verbranding. Deze houtsnip­pers kunnen wel nog gebruikt worden als bodemverbeteraar. Hier­rond kan een lokale samenwerking worden opgezet om gebruik van alle stromen te optimaliseren.

Ben je op zoek naar advies over houtsnip­pers?
Via de kennisportefeuille van het ALZ kan Boerennatuur Vlaanderen concreet advies geven rond het inwerken van houtsnippers in de bodem.

Met steun van