Lokaal hout, gezonde bodem

Wat begon als een experiment, is vandaag een praktijk die overal in Vlaanderen ingang vindt. Vanuit onze werking rond landschapsbeheer zochten we bij Boerennatuur Vlaanderen naar manieren om het vrijgekomen hout op een voor landbouwers nuttige en laagdrempelige manier te valoriseren. Zo kwamen we in 2016 uit bij het inwerken van houtsnippers in de bodem. Jarenlang was wetgeving daarbij een struikelblok, maar die is intussen al heel wat versoepeld. Vandaag ondersteunen we landbouwers in heel Vlaanderen om met deze eenvoudige techniek hun bodemkwaliteit en het landschap te versterken, zo ook in Noord-Limburg.

Fientje Verbruggen, Boerennatuur Vlaanderen

Bodemgoud

In Noord-Limburg loopt in de gemeenten Pelt, Peer en Hamont-Achel het Leader-project “Bodemgoud”, gefinancierd door de Provincie Limburg en mee ondersteund door de deelnemende gemeenten. Met dit project keren we terug naar de basis van de techniek: het inwerken van houtsnippers afkomstig uit lokaal landschapsbeheer. De betrokken gemeenten zetten al enkele jaren actief in op het gemeentelijk houtkantenbeheer. Tot nu toe werd de aannemer van het houtkantenbeheer vaak de eigenaar van het vrijgekomen hout. Dit werd dan vaak doorverkocht aan biomassacentrales voor verbranding en energiewinning.

Met Bodemgoud willen we de kringloop lokaal sluiten. Landbouwers maken kennis met de techniek om houtsnippers in te werken als bodemverbeteraar en tegelijkertijd onderzoeken we de interesse bij landbouwers om het lokaal hout te verwerken. Het project ging in september 2024 van start en loopt tot juni 2026. Bij twee oproepen aan landbouwers (in oktober 2024 en september 2025) was de interesse groot. Om het beschikbare volume eerlijk te verdelen, werd beslist om maximaal 2 hectare per landbouwer toe te kennen. Intussen kregen 14 landbouwers houtsnippers geleverd, goed voor meer dan 22 hectare dat werd ingewerkt.

Voor de wetenschappelijke opvolging van de ingewerkte percelen, werken we samen met het PVL Bocholt. Daar onderzoeken we hoe houtsnippers het bodemleven beïnvloeden: Welke bacteriën, schimmels en andere micro- en macro-organismen profiteren? Hoe verbetert dat de bodemstructuur? Ook Regionaal Landschap Lage Kempen speelt een belangrijke rol in het project. Zij coördineren het gemeentelijk houtkantenbeheer in Hamont-Achel en het onderhoud van toekomstbomen in houtkanten in de deelnemende gemeenten. Zo verbeteren we binnen Bodemgoud zowel de bodemkwaliteit van de ingewerkte percelen als ook de landschapskwaliteit van het landbouwgebied.

Hoe zit het met de wetgeving?

VLAREMA, de wetgeving rond duurzaam materialenbeheer bepaalt onder welke voorwaarden houtsnippers als bodemverbeteraar rechtstreeks op een actief landbouwperceel ingewerkt mogen worden. In april 2024 werd deze regelgeving versoepeld (de verplichte grondstoffenverklaring werd geschrapt) waardoor de administratieve drempel een pak lager ligt.

Wie vandaag houtsnippers wilt inwerken, moet via een analyse kunnen aantonen dat het materiaal aan enkele kwaliteitseisen voldoet. Concreet gaat het om: een minimale koolstof-stikstofverhouding (C/N) van 50; een minimale koolstof-fosforverhouding (C/P) van 500; en een organische stofgehalte van minstens 80% op droge stof.

De volledige voorwaarden zijn terug te vinden onder artikel 2.3.3.5. van VLAREMA. Als de houtsnippers voldoen aan deze voorwaarden, mag je ze zonder grondstoffenverklaring in de bodem inwerken.

Enkel subsidies voor bedrijfseigen houtsnippers

Wil je houtsnippers inwerken op je landbouwpercelen? Dan kan je hiervoor mogelijks gebruik maken van de ecoregeling “Verhogen van organische koolstofgehalte”. Deze ecoregeling biedt landbouwers een financiële stimulans om de bodemkwaliteit te versterken via het inwerken van organisch materiaal. Concreet moet je minstens 10 ton houtsnippers per hectare inwerken en dat mag één keer per vijf jaar. Als bewijs dat je de houtsnippers effectief hebt ondergewerkt, maak je op het moment van uitstrooien of onderwerken een foto en dien je die in via de LV-Agrilens-app.

Er zijn wel enkele voorwaarden waarmee je rekening moet houden. De subsidie geldt enkel voor bedrijfseigen houtsnippers, afkomstig van kleine landschapselementen op je eigen bedrijf. Via de verzamelaanvraag of een beheerovereenkomst moet je kunnen aantonen van welk landschapselement het hout komt. Houtkanten, hagen, heggen en knotbomen, maar ook het rooien van meerjarige hoog- en laagstamfruitteelt, sierheesters en de jaarlijkse uitval bij boomkweek zoals laanbomen, fruitbomen, bos- en haagplanten en solitaire bomen komen in aanmerking voor de subsidie. De uitbetaling van de subsidie gebeurt op basis van de oppervlakte van het kleine landschapselement waarvan de houtsnippers vandaan komen.

Daarnaast blijft de wettelijke kwaliteitscontrole van kracht bij het toepassen van de ecoregeling. De houtsnippers moeten voldoen aan de voorwaarden die gesteld worden in VLAREMA, wat betekent dat een analyse van het materiaal noodzakelijk is.

Gradueel strooien

Na jarenlange ervaring met het inwerken van houtsnippers blijven we deze techniek verder verfijnen en uitbreiden. Binnen Bodemgoud testen we het gradueel strooien van houtsnippers, een aanpak die bedoeld is om het organische stofgehalte op een perceel gelijkmatiger te verdelen. Zodra de oogst binnen is, wordt een bodemscan uitgevoerd die het organische stofgehalte van het perceel nauwkeuring in kaart brengt. Op basis van deze scan worden taakkaarten voor de tractor opgesteld. Zo kunnen er op zones met een lager organisch stofgehalte meer houtsnippers gestrooid worden, terwijl op de rijkere zones minder nodig is. Op die manier streven we naar een betere gebalanceerde bodemstructuur over het volledige perceel.

Ben je benieuwd naar deze techniek of wil je gewoon meer te weten komen over het inwerken van houtsnippers in de bodem? Begin november organiseren we in Pelt een demomoment waar je alles van dichtbij kan bekijken. 

Dit artikel verscheen eveneens in de Boer & Tuinder van 23 oktober 2025.

Met steun van